Devrim 54 yaşında

Türk yapımı otomobil Devrim’i, projenin mühendislerinden İsmail Hakkı Erdem’in oğlu Mümtaz Erdem anlattı: Gerçek bir başarı öyküsüdür. Teknolojinin olmadığı o dönemde üretilen bir araç 54 yıl sonra hâlâ çalışıyor

Devrim 54 yaşında
29 Ekim 2015 Perşembe 20:19

Gizemgül Yavuz / Eskişehir

“Yolda kalan otomobil” diye akıllara kazındı. Aslında o, Türkiye tarihinde bir devrimdi. Devrim, bugün 54 yaşında ve hâlâ gururla yürümeye devam ediyor.
27 Mayıs 1960 devriminin ardından Milli Birlik Komitesi’nin başa gelmesi ile yeni bir dönem başlar. 1961 yılında Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, Türk yapımı bir otomobil için Ankara’da bir kurul toplar. 16 Haziran 1961 günü Devlet Demiryolları Fabrikaları ve Cer yöneticileri ile mühendislerinin yer aldığı kurul karar alır. Ve ilk yerli otomobilin proje aşaması başlar. Kafalarda soru işaretleri vardır. Ancak mühendisler kararlıdır.
Verilen süre 130 gündür. Devrim, 29 Ekim 1961 günü Türk halkının huzuruna çıkarılmak istenmektedir. Çalışmalara en uygun Eskişehir Cer Atölyesi’dir. 20 mühendis, projeyi en ince ayrıntısına kadar hazırlar. Ve 20 Haziran 1961 günü çalışmalarına başlarlar. Haftanın her günü ve en az 12 saat çalışmaktadırlar. Zamanla yarış öyle bir hal alır ki, Eskişehir Cer Atölyesi’nin giriş kapısına her gün, kaç gün kaldığı yazılmaktadır. Eskişehir’de, ilk motorun üretimi için çalışılırken farklı bir motor projesi de Ankara’daki fabrikada devam eder.
Günler azalırken ilk otomobilin yapımı tamamlanmıştır. Bir yandan ilk otomobilin deneme sürüşleri yapılırken diğer yandan Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’e sunulacak olan diğer otomobilin montaj işlemleri yapılmaktadır. 28 Ekim’de otomobiller trenlere yüklenerek Ankara’ya taşınacak, Meclis’in önünde Cemal Paşa’yı alarak 29 Ekim törenlerine götürecektir. Ancak otomobiller yüklenirken Demiryolu Taşıma Yönetmeliği’ne göre benzinin tehlike arz etmesi nedeniyle, benzin depoları boşaltılmış, otomobillerin içerisinde Meclis’e ve hipodroma götürecek kadar benzin bırakılmıştır. Bu arada 2. otomobilin pasta ve cilası trende yapılmıştır.
Gün 29 Ekim olmuş, halk otomobilleri beklemektedir. Bej renkli olan ilk otomobil ve siyah renkli olan ikincisi Meclis’in önüne kadar gelir. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel siyaha binmek ister. Siyah otomobil hareketinin ardından 100 metre gider ve durur. Benzin bitmiştir. Cemal Paşa o ünlü cümleyi söyler: “Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama doğu kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz.”
Gazeteler, ilk yerli otomobil olan Devrim’in durmasını, ‘Devrim yolda kaldı’ şeklinde yorumlar. Artık her parçasıyla yerli otomobil olmasından çok benzinin bitip yolda kalmasıyla hatırlanacaktır.

‘HAK ETTİKLERİ ONURU YAŞAYAMADILAR’
Devrim’i, projede çalışan mühendislerden İsmail Hakkı Erdem’in oğlu Anadolu Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Görevlisi Mümtaz Erdem’den dinledik. Erdem, Devrim’in öyküsünü şöyle anlattı: “Teknolojinin olmadığı bir dönemde üretilen bir araç 54 yıl sonra hâlâ çalışır durumda. Bu gerçekten çok büyük bir başarıdır. Bu insanlar cezalandırılmadı ama hak ettikleri onuru da yaşayamadılar.”
Bu başarıda projeye olan inancın vurgusunu yapan Erdem, “57 model Chevrolet’in bir numaralı olduğu bir dönemde buna yaklaşmaya çalışan bir araç yapıyorsunuz. Ve büyük oranda da yaklaşıyorsunuz. Ama maalesef bu dönemde de olduğu gibi medya, insanları kötü etkiliyor. Buna sebep olan, başta bu projeyi destekleyen Cumhurbaşkanı Gürsel’in arkasında durmamasıdır. Yönetimin zafiyetidir bu. Yönetimin yapılanın arkasında durması gerekiyordu” dedi.
29 Ekim 1961 tarihinde Ankara’da gerçekleşen törene babası İsmail Hakkı Erdem’in katıldığını ifade eden Erdem, orada yaşanan ve insanların akıllarında Devrim’in hak etmediği şekilde kalmasına sebep olan olayı şöyle aktardı: “Eskişehir’den Ankara’ya trenle gidiyorlar. Yaklaşık 10 saatlik bir yolculuk. Herhangi bir sorun olmasın diye benzinlerini boşaltıyorlar. Ankara’da inildikten sonra Meclis’e araçlarla gidiyorlar. Polis eskortlarına bu bilgi verilmediği için benzin ikmali yapılamıyor. Herhangi bir sorun olsa aradaki 6-7 km gidilemezdi. Orada bir tarih yazıldı ancak bu kadar basit bir olayla izah ediliyor.”

İLGİ ARTIYOR
Devrim Otomobili, Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş. (TÜLOMSAŞ) fabrikasının bahçesinde, özel bir alanda sergileniyor. Yetkililerin Aydınlık’a verdiği bilgiye göre, ilgi her geçen gün artıyor. 2013 yılında 30 bin olan ziyaretçi sayısı, 2014 yılında 39 bin 62’ye yükseldi. Bu yıl ise şimdiye kadar 36 bin 47 kişi ziyaret etti. Her 6 ayda bir düzenli olarak bakımı yapılan Devrim, 54 yıl sonra hâlâ çalışır durumda.
Devrim projesi kapsamında 4 otomobil ve 10 motor yapıldı. Proje sonunda, çıkartılan 1 milyon 400 bin liralık ödeneğin 500 bin lirası devlete iade edildi. Projeden geriye bugün yalnızca ‘Devrim’ kaldı. 

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Mete VARDAL - 5 yıl önce
Devrim Arabaları filmi, bütün ilk öğretim okullarında, ''ders kitabı niyetine'' okutulmalı/gösterilmelidir. Maalesef Vatan Hainleri her dönemde var.
Avatar
şaban - 5 yıl önce
kardeşim şu arabanın kontağına basıp biraz gezdirseler ya . kimden çekiniyorlar
milli arabaysa millet de görsün.
Avatar
toprak - 5 yıl önce
devrim arabasını bulup şöyle çalıştırıp meydan da gezdiremiyorlar mı