Rize’ye çayı Atatürk getirdi!

"Rize’de Atatürk anıtı ve çay bardağı tartışması başladı. Bu kuşkusuz basit bir tartışma değil. AKP dönemiyle başlayan Cumhuriyet devrimi karşıtlığının bir tezahürü. Rize Belediyesi, çevre düzenlemesi bahanesi ve oldubittiyle Atatürk anıtını kaldırmak istiyor."

Rize’ye çayı Atatürk getirdi!
24 Eylül 2015 Perşembe 20:41

Ercan Dolapçı
[email protected]

Rize’de Atatürk anıtı ve çay bardağı tartışması başladı. Bu kuşkusuz basit bir tartışma değil. AKP dönemiyle başlayan Cumhuriyet devrimi karşıtlığının bir tezahürü. Rize Belediyesi, çevre düzenlemesi bahanesi ve oldubittiyle Atatürk anıtını kaldırmak istiyor. Yerine de Rize’nin simgesi “çay”ı temsil eden “çay bardağı anıtı” dikecekmiş! Oysa bilmezler ki Rize’ye çay ekimini Cumhuriyet devrimi ve onun lideri Atatürk ve ardından da İsmet İnönü getirdi ve kurumlaştırdı. Cumhuriyet’in kurucu kadroları Karadeniz’in şirin kasabası görünümündeki Rize ve çevresini çay merkezi yaptı. Binlerce aileye geçim kaynağı yarattı. Göçerlikten, başkasının kapısında amelelikten kurtardı. Eğer anıt yapılacaksa yine Atatürk anıtı olmalı ve yanına da bu konuda büyük emekleri geçmiş Ziraat Mühendisi Zihni Derinle birlikte ellerinde de çay bardağı olan bir anıt dikilmeli.

İTTİHATÇILAR İLK ADIMI ATTI
Günlük yaşamda vazgeçemediğimiz çay, Türkiye’de öyle asırlardan beri yetiştirilen bir ürün değil. Çay üretmek için ilk girişim 1888 yılında, zamanın Ticaret Nazırı Esbaki İsmail Paşa tarafından yapıldı. Çin’den getirilen çay tohumları Bursa’da ekilmiş, ancak sonuç alınamamıştı. Yine de bu sevdadan vazgeçilmedi. 1917 yılında bölgenin kalkınması için İttihatçı yönetim, Batum ve çevresinde incelemeler yapmak üzere, bölgeye aralarında Halkalı Ziraat Mektebi Alisi Müdür Vekili Ali Rıza Erten’in de yer aldığı bir heyeti gönderir. Yapılan inceleme sonucu hazırlanan raporda, Batum ile benzer ekolojiye sahip Doğu Karadeniz bölgesinde çay ve narenciye bitkilerinin yetiştirilebileceği belirtilir. Denemeler yapılır. Ancak ilerleme kaydedilmez.

CUMHURİYETÇİLER BAŞARDI
Cumhuriyet yönetimi ise bu konuda kararlıydı. Bölgenin kalkınması ve göçün önlenmesi için bölgeye uygun tarım ürünleri için harekete geçti. 1923 yılında ilk çalışmalar başladı. Bu işin Sovyetler Birliği’nin Gürcistan Cumhuriyeti’nin güzel kıyı şehri Batum’da çok iyi yapıldığı öğrenildi. İklim de benziyordu... Muğlalı Ziraat Mühendisi Zihni Derin ve heyeti inceleme gezisine gönderilir. Zihni Bey, gelirken bolca çay ve narenciye tohumuyla gelir. Rize’de deneme ekimi yapar. Sonuç alır. Ardından Batum’dan büyük miktarda tolumluk çay getirilir. 500 bin tohum, fidan haline getirilir. Halka dağıtılır. Ancak yeterince üzerinde durulmayınca iş tutmaz. Zihni Bey işin peşini bırakmaz ve işi resmileştirmek için kolları sıvar. Bir kanun teklifi hazırlar, bakanlık kanalıyla Meclis’e sunar. Bu tasarı, o dönemin Rize milletvekillerinin de desteğiyle 6 Şubat 1924 tarih ve 407 sayıyla kanunlaşır ve “Rize Vilayeti ile Borçka Kazasında; Fındık, Portakal, Limon, Mandalina, Çay Yetiştirilmesi Hakkındaki Kanun” adıyla yürürlüğe girer. Bu sırada Zihni Bey başka illere atanır. Bir süre öğretmenlik de yapar. Ama aklı fikri Rize’de başlattığı işi bitirmektedir. 1938 yılında Rize ve çevresinde kurulacak Zirai Teşkilat’ın koordinatörlüğüne getirilir.

ZİHNİ DERİN’İN ÇABALARI
Bu süre içinde Ankara da işin peşini bırakmaz. 1937 yılında ikinci hamleyi yapar ve Rusya’dan binlerce ton tohum getirtilerek, Araklı’dan Sovyet sınırına kadar olan bölgede 30 bin dekarlık bir alan çay tarımı için ayrılır, üreticiye Ziraat Bankası’ndan 5 yıl süreyle faizsiz kredi verilir. Fidanlar tutar. İlk yaş çay yaprağı hasadı ve kuru çay üretimi 1938 yılında gerçekleştirilir. Ceplere para girmeye başlar. Halk da benimser ve hızla bölgeye yayılır. Bu sefer olmuştur artık. Halkın da yüzü gülmeye başlar. Atatürk’ün ardından çalışmaları İsmet Paşa devralır... 1940 yılında çıkarılan “3788 Sayılı Çay Kanunu” ile iş güvence altına alınır ve çay bahçesi kuracaklara ruhsatname alma zorunluluğu getirilir. Bu yasal gelişmenin ardından çay tarım alanları giderek genişler ve üretim miktarı hızla yükselir. İlk çay fabrikası, 1947 yılında, 60 ton/gün kapasiteli, Rize Fener Mahallesi’nde, Merkez Çay Fabrikası adı altında işletmeye açılır. 1973 yılında, kurulan yaş çay işleme fabrika sayısı 32’ye, 1985 yılında ise 45’e ulaşır. 1963 yılından sonra yurt içi üretim talebinin tamamı karşılanır. İhracat bile yapılır.
1971 yılında Çaykur kurulur. 1984 yılında özel üretimin yolu açılır. Daha sonraki yıllarda yapılan özelleştirmeyle de çayda tekrar ithalatın kapısı açılır. Ne acıdır, çayla birlikte Atatürk’e de darbe vurulmak isteniyor. Oysa Cumhuriyet devrimi Türkiye’yi, kişi başına çay tüketiminde dünya ülkeleri arasında 4. sıraya; dünya çay üretiminde ise 6. sıraya getirmiştir...

ÖMRÜNÜ ÇAYA ADADI
Rize’nin simge ismi olan Zihni Bey, 1950 yılında emekli olana kadar kendini bu işe verir. 1964 yılında Rize’de çayın 40. yılı kutlamaları yapılır. Çalışma Bakanı Bülent Ecevit ile birlikte Zihni Derin de davet edilir. Bu sırada bir araba ona çarpar ve kalça kemiğini kırarak tekerlekli sandalyaye mahkûm eder. 25 Ağustos 1965 günü Ankara’da 85 yaşında hayatını kaybeder. O bir devrimcidir! Türkiye onlara çok şey borçlu...
Anıt yıkanlara ve çay ile fındığı söküp kivi ekenlere değil...

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Mehmet - 5 yıl önce
Atatürk sadece Rize'ye çay getirmekle kalmadi ki. O Türkiye'nin tümüne her seyi getirdi. Ne yazik ki vatandaslarimizin büyük bir kesimi hala Atatürk'e haince saldiriyor ve namkörlük ediyor. Kendisini kurtaran bir lidere düsmanca saldiran bir millet Dünyanin hiçbir yerinde yoktur. Yaziklar olsun bize!
Avatar
Hikmet uzer - 5 yıl önce
Iste akp yonetimi ne kadar Cahil kisilerden olusuyor. Yaptiklari kararlarda ne tarihi inceleme ne de bilimsel inceleme var. Allah bizi korusun
Avatar
Tolga - 5 yıl önce
Yaşasın Kemalist devrim fedaileri, Zihni Derinler, Tonguçlar, Yüceller ve Vatan Partisi neferleri
Avatar
Halit Gören - 5 yıl önce
Bunu yazmaniz iyi olmadi simdi Caybardagi koymaktan da vazgececekler Rizeye cayi ATATÜRK getirdi diye.
Avatar
Bora - 5 yıl önce
Bence o heykelin yerine cok daha büyük ve cok daha güzelini koysunlar, söyle atin üstünde filan hatta bir kac yere diksinler bir tane yetmez.