Özgürlük yolundaki kadınlar

Özgürlük yolundaki kadınlar
29 Mart 2015 Pazar 14:48

Seray Şahinler Demir 

Notre Dame de Sion’da başlayan ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kadınlar’ sergisindeki 200 kartpostal Türk kadınının 1880-1930 yılları arasındaki değişim ve gelişimini gözler önüne seriyor 

‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kadınlar’ kitabından yola çıkarak hazırlanan sergi, kartpostallarla birlikte Osmanlıdaki Müslüman, Musevi ve Hıristiyan kadınların portresini ortaya koyuyor. Titiz bir çalışmayla gerçekleştirilen sergi bu topraklarda yaşamış kadınların değişim, gelişim ve dönüşümünü net bir şekilde gözler önüne seriyor. 22 Mayıs’a dek Notre Dame de Sion Fransız Lisesi’nde sanatseverleri ağırlayacak olan sergiyi kitabın yazarı tarihçi ve oryantalizm uzmanı Christine Peltre, kitabın son sözünü yazan gazeteci-yazar Liz Behmoaras ve serginin küratörü Anne Baradel ile konuştuk. 

* Kartpostallardan yola çıkarak Osmanlı’dan Cumhuriyet’e dönüşüm kadınlar nezdinde nasıl yaşanmış? Sizi en çok çarpan nedir? 

Liz Behmoaras: Osmanlı kadınlarının 19. yüzyılın ortasından itibaren yaşam şartlarını iyileştirmek, toplum içinde bazı haklar elde edebilmek için mücadele vermeye başladıklarını biliyoruz. Hızlı dönüşüm, bu dönüşüme çoktan hazır olan ve onu bekleyen küçük bir elitin dışındaki kadınlar için oldukça zor yaşanmış olmalı. Onlar bir yandan inanç ve geleneklere bağlılıklarını bastırmak durumundayken öte yandan da “mahalle baskısı” ile “ “devlet baskısı” arasında sıkışıp kalıyorlardı. Yaşanan değişim sürecini kısmen kartpostal koleksiyonunda da izleyebilir ve bundan çok basit, çok bilinen ama bir o kadar da önemli bir ders çıkarabiliriz: Bir ülkenin medeniyet seviyesi kadınlarına verdiği değerle doğru orantılıdır. Hâliyle bu kartpostal koleksiyonunda beni en çok çarpan, resmedilen her sınıftan, her toplumdan kadınlardaki çekimser, bazen de ezik duruş ve ifadenin, yıllar ilerledikçe giderek daha rahat ve güvenli bir duruş ve ifadeye dönüşmesi oldu.  

* Sergide bu topraklardaki kadınların değişim sürecini her açıdan gözlemleyebiliyoruz. Küratör olarak siz nasıl bir analiz yaparsınız?  

Christine Peltre: Kartpostallar, kadınların daha fazla özerklik ve özgürlük yolundaki evrimini gösteriyor. Giysilerinde, hareketlerinde, daha bağlarından arınmış (becerikli), daha aktif görülüyorlar. Yerleştirildikleri dekorla da, daha dışarıyla bağlantılı gibiler. Gelişim, esas olarak faaliyetlerinde ortaya konuyor; 19. yüzyıl sonundan itibaren kadınlar bir işte çalışırken gösteriliyorlar ki bu, onları genellikle seyirlik güzel bir nesne olarak sunan oryantalist resimde oldukça enderdir. Ve sonunda onları, fikirlerini ifade ettikleri bayraklı gösterilerle, toplum hayatında görüyoruz. 

* Çok iyi bir arşiv çalışması diyebiliriz. Nasıl hazırlandınız? Bunca kartpostala nasıl eriştiniz?  

Anne Baradel: Sergi, Fransa’da ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kadınlar’ kitabının yayınlanması vesilesiyle tasarlandı. Temmuz 2014’te kitap henüz hazırlık aşamasındayken, Paris’e, Pierre de Gigord ile görüşmeye gittim. 200 kadar kartpostal onun koleksiyonundan seçilmiştir. Kartpostallar her ne kadar yerel atölyelerde üretilse de, çoğunlukla Batılı bir kitleye hitap etmekte ve Fransızlar tarafından yazılmaktaydı. Kadın tasvirleri bazen oldukça basmakalıptır. Bir yandan, oryantalistlerin divana uzanmış ‘cariye ‘ klişesini görüyoruz, diğer yandan da Jön Türk devriminden, sonrasında Kurtuluş Savaşı’ndan itibaren bir dizi kartpostal ise daha ziyade kadınların özgürleşmiş hâlini gösterir oluyor. O dönem Fransız ve Osmanlı gazetelerinin Türk kadınlarını nasıl takdim ettiklerini, Paris’te ve İstanbul’da, Atatürk Kütüphanesi ve IFEA’da (Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü) o döneme ait başka gazeteler araştırdım. Ayrıca, sergiyi tamamlamak üzere müzayedelerden ve antikacılardan da yüz kadar kartpostal satın aldık. Sergi, Osmanlı devletinde kadınların çeşitliliğini ve tasvirlerinin 1880 ile 1930 arasında nasıl değiştiğini gösteriyor. Bu kartpostallar kadınlar tarafından yapılmış kartlar olmayıp, onlara nasıl bakıldığını da göstermektedir. Bu serginin amacı aynı zamanda bu bakışın veya bakışların nasıl oluştuğunu da göstermektir.


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.