"Lozan'dan Cumhuriyet'e İsmet İnönü" sergisi: Devleşen bir ulus ve bir adamın öyküsü

Lozan Barış Antlaşması; kurtuluş savaşını kazanmış bir ulus devletin uluslararası alanda kabul görmesi anlamını taşıyordu. FMV Galeri Işık Teşvikiye'de açılan "Lozan'dan Cumhuriyet'e İsmet İnönü" sergisi, antlaşmadan...

10 Eylül 2014 Çarşamba 23:50

17manset

Lozan Barış Antlaşması; kurtuluş savaşını kazanmış bir ulus devletin uluslararası alanda kabul görmesi anlamını taşıyordu. FMV Galeri Işık Teşvikiye'de açılan "Lozan'dan Cumhuriyet'e İsmet İnönü" sergisi, antlaşmadan Cumhuriyet'in ilanına kadar olan süreci çelik iradeli bir devlet adamının izinde ortaya koyuyor

İnönü Vakfı tarafından hazırlanan ve küratörlüğünü Prof. Dr. Zafer Toprak'ın yaptığı "Lozan'dan Cumhuriyet'e İsmet İnönü" sergisi çok önemli bir misyonu yerine getiriyor: Kurtuluş Savaşını kazanan bir ulusun, uluslararası alanda kabulü anlamına gelen Lozan Antlaşmasının önemini ortaya koymak, bir devlet adamı olarak İsmet İnönü'yü anlatmak, Atatürk ve İnönü arasındaki sıkı bağı hatırlatmak.

Prof. Dr. Zafer Toprak'ın deyimiyle "Emperyalizmin dünya tarihinde ilk sorgulanışı"olan Lozan Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin bugünkü sınırlarını belirlediği için çok büyük önem taşıyor. Bu sergi de görüşmelerin başladığı tarihten antlaşmanın imzalanması ve ardından Cumhuriyet'in ilanına kadar olan süreci ortaya koyuyor. Son derece iyi derlenmiş; fotoğraflar, belgeler, yazışmalar, faturalar gibi her türlü dokümanla ayrıntılandırılmış, teknolojik donanımla güçlendirilmiş bir sergi. İnönü ailesinin büyük bir titizlikle sakladığı Lozan'la ilgili anılar, belgeler, mektuplar, dergiler, gazete kupürleri, nesneler gün ışığına çıkarılmış. Lozan Konferansı'na katılan delegelerin kartvizitlerinden tutun da Türk delegasyonunun verdiği yemeğin menüsüne kadar her türlü belge sergileniyor. Belgelerin bir kısmı orijinal haliyle bir kısmı da dokunmatik ekranlarda dijital olarak sunuluyor.

Sergi sadece Lozan'ı anlatmakla kalmıyor, bir devlet adamı olarak İsmet İnönü'nün portresini de çiziyor. Sergideki önemli bölümlerden biri "Mustafa Kemal Atatürk ve İnönü ". Bu bölümde birbirlerine yazdıkları mektuplar, beraber çekilmiş fotoğrafları, İkinci Ordu'da başlayan dostluklarının hikayesi yer alıyor. Atatürk ve vatan için beraber mücadele verdiği silah arkadaşlarıyla arasında husumet varmış gibi göstermeye çalışanlara tekzip İnönü'nün Atatürk'e Lozan'dan yazdığı şu satırlarda olmalı: "Aziz kahramanım, reisim ve kardeşim, Tahassürümün (özlemimin) derecesini ifade edemem. Anadolu'da aylarca görüşemediğimiz zamanlar olmuştu. Ama kendimi bu kadar uzak ve istediğim zaman hemen sizi bulamaz görememiştim. İstediği zaman sizinle konuşmak ve buluşmak ihtimali bile biz insanların en büyük kuvveti olduğunu bir daha tecrübe ediyorum..."

Lozan'da Atatürk yanında değildi ama ufak tefek, gösterişsiz, az konuşan ve üstelik ağır işiten İsmet Paşa, görüşmeler uzadıkça devleşmiş, bağımsızlığını elde etme konusunda kararlı olan yeni devletin iradesini ortaya koymuştu. Toplantının başında İsmet İnönü'nün önüne barış şartlarını koyup sonra da masadan ayrılan İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon, tren istasyonunda Londra treninin kalkışına kadar beklemiş ama ülkesine eli boş dönmüştü. İkinci kez masaya oturulduğunda ise yenilgiyi kabul etmişti: "Şimdiye kadar barış antlaşmalarını biz dikte ettik; bu sefer, ayakta duran bir ordusu olan bir düşmanla, maalesef bizde böyle bir ordu yok, masaya oturduk; bu duyulmuş bir şey değildir."Atatürk'ün görevlendirdiği İsmet Paşa liderliğindeki Türk delegasyonu yeni devletin sınırları için masada savaş verirken, sosyal itibar açısından diğerlerinden geri kalmıyor, "Sizinle eşitiz" mesajı veriyordu. Türk delegasyonunun 18 Ocak 1923'te Lozan Palace'ta verdiği davetteki yemek menüsü bunun göstergesi: Havyar, muslu soslu yavru alabalık, taze patates ve mareşal dana madalyonu, turfanda enginar, taze mantarlı keklik ve riviera salata, Montreuil usulü şeftali, küçük pastalar, alaturka ananas musu, İzmir meyve sepeti ve Moka.

Sergi, çocuklara ayrılan bölümü sayesinde küçükler tarafından da severek izlenebilecek ve hatırlarında kalacak özellikler taşıyor. Bu bölümde yine ana sergideki gibi dokunmatik ekranlar var; çocuklar bu ekranlarda yapboz oynayarak ya da kendileri için özel olarak hazırlanmış çizgi filmi izleyerek konuyu daha iyi anlayabiliyorlar. Lozan Antlaşmasını anlatan çizgi filmde konuyla ilgili akıllarında kalacak sahneler var. Türkiye adına görüşmelere giden İsmet İnönü'ye görüşme masasında diğer delegelerinkinden daha alçak bir sandalye ayrılmış olması gibi... "Vakit kaybetmemek için değiştiremedik bahanesiyle"aslında Türkiye'yi ve onun temsilcisini kendilerinden daha aşağıda konumlandıran ülkelere yanıtı kesin olmuştu: "Benim vaktim bol, değiştiriniz!"

Serginin bir başka güzel yönü ise gerçek bir hanımefendi, çağdaş bir Türk kadını ve mütevazı bir First Lady olan Mevhibe İnönü için ayrılan bölüm. Latin harfleriyle yazı yazan ilk kadınlardan, çarşafı çıkarıp otomobil kullanan, ata binen, Pembe Köşk'te Atatürk'ün emriyle Cumhuriyet'in ilk balosunu veren, hemşirelik kurslarına devam eden, sosyal kuruluşlarda çalışan ve pırıl pırıl evlatlar yetiştiren bu örnek Cumhuriyet hanımefendisi sergide anılıyor.

11 Ekim'e kadar izlenebilecek olan sergiyi kaçırmamak gerek. Hazır yeni Türkiye'nin 'yepyeni' Cumhurbaşkanı da göreve başlamışken; bir zamanlar cesaret, dürüstlük, vatanseverlik, ulusun ve ülkenin çıkarlarını her şeyden üstün tutmak gibi değerlerle donanmış Cumhurbaşkanlarımız da olduğunu anımsamak için... Bugün tüm dünyada sıfırlanan itibarımızın 90 yıl önce çelik iradeli liderler tarafından nasıl inşa edildiğini; savaştan yeni çıkmış, yoksul ve her türlü imkandan yoksun genç bir Cumhuriyet'in tüm dünyaya nasıl kafa tuttuğunu görmek için...

Fatma Batuken Belge


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.