Ortadoğu’da dengeler değişecek

İran’a uygulanan ambargo bir plan dahilinde kaldırılacak. Tahran, uluslararası dengelerde daha etkili bir aktör olarak öne çıkıyor

Ortadoğu’da dengeler değişecek
15 Temmuz 2015 Çarşamba 10:10

Deniz Kahraman
17 günden bu yana BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa ile Almanya’nın oluşturduğu P5+1 grubu ile İran arasında devam eden nükleer müzakereler dün sonuçlandı. Anlaşma, Ortadoğu için yeni bir dönemin kapılarını da aralayacak. Batılı ülkelerin yoğun ilgisiyle, uluslararası ekonomik ve siyasi sistemle daha “barışık” olması istenen İran’ın uluslararası dengelerde giderek daha belirleyici olmasına kesin gözüyle bakılıyor. 
Anlaşmaya göre, İran’ın nükleer programını kısıtlaması karşılığında, Tahran’a uygulanan ekonomik yaptırımlar hafifleyecek. Anlaşmanın hukuki, teknik ve siyasal sonuçlarının yanı sıra stratejik ve psikolojik boyutu da büyük önem taşıyor. Başlı başına, “Batılı ülkeler İran’ın nükleer dosyası konusunda anlaşmaya vardı” cümlesi bile, 1980 yılındaki İran İslam devriminden bugüne Tahran’ın Batı ile olan ilişkilerinde önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor. İslam devrimi ile birlikte İran, Batı ile ilişkilerinde birçok yeni parametre belirlemiş, Tahran herhangi bir siyasi yörüngeye oturmaktan çok bölgesel politikaların liderliğini ve sözcülüğünü üstlenmişti. Bu dönemde, Tahran yönetiminin nükleer kapasitesini geliştirme kararı alması, uzun menzilli füze üretmesi, İsrail ile kontrollü gerginlik politikası, Batı için İran’ı izole etmesine sözde meşru gerekçeler oluşturdu. Ancak, diplomasideki parçalı bulutlu bu hava, Batılı ülkeler açısından çok sürdürülebilir olmadı. İran duvarını yıkmakta başarısız olan Batı, duvarın üstünden nasıl atlayabileceğini düşünmeye başladı. 

TÜRKİYE DIŞLANDI
Ortadoğu’yu yeniden şekillendirme planı çerçevesinde Sünni radikalizmini ve IŞİD terörünü gerekçe olarak kullanan ABD, bölgenin akılcı bir oyuncusu olmaktan giderek uzaklaşan AKP ile işbirliğini tek taraflı yönlendirmelerle şekillendirirken, gerçek anlamda bölgesel işbirliğinde İran’ın önünü açtı. Türkiye ise süreçten dışlanmış durumda. Mayıs 2010’da Türkiye, Brezilya ile birlikte İran’da zenginleştirilen bin 200 kilogram uranyumun kendi topraklarına getirilmesini de içeren üçlü bir anlaşmaya varılmasını sağlamıştı. Ancak, AKP’yi bu sürece ortak etmek istemeyen ABD yöne- timi, BM’ye baskı yapmış ve anlaşmanın kabul görmemesini sağlamıştı.

İŞ DÜNYASI MEMNUN
İran’ın nükleer programına ilişkin anlaşmaya Türk iş dünyasından olumlu tepkiler geldi. İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı İbrahim Çağlar, “Bu karar komşumuz İran için olduğu kadar, Türkiye için de tarihi öneme sahip. Barış ortamı İran’a yatırımcı akınına neden olacak. Bu akında Türk girişimcileri de dost ülke İran’ın yanında bulunacak. Yeni iş fırsatlarını birlikte geliştireceğiz” diye konuştu.
Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) Yönetim Kurulu Başkanı Tarkan Kadooğlu, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mehmet Büyükekşi ve Turistik Otelciler, İşletmeciler ve Yatırımcılar Birliği (TUROB) Başkanı Timur Bayındır anlaşmayı Türkiye açısından da olumlu buldu.

DIŞİŞLERİ KUTLADI
İran ile sürdürülen nükleer müzakerelerin sonuç vermesi üzerine Türk Dışişleri Bakanlığı bir açıklama yayınladı. Açıklamada “İran’ın nükleer programına ilişkin sorunun çözümü için diplomasiyi tek seçenek olarak gören  Türkiye, P5+1 ile İran arasında uzun zamandır devam eden  müzakerelerin “kapsamlı  ortak eylem planı” adı verilen bir anlaşma  üzerinde  mutabakatla sonuçlanmasını memnuniyetle karşılamıştır. Tarafları bu neticeyi mümkün  kılan çabaları  için kutluyor; varılan anlaşmanın tüm unsurları ile uygulanmasına önem atfediyor; önümüzdeki dönemde uygulamanın denetlenmesinde merkezi rol üstlenecek olan Uluslararası Atom Enerji Ajansı ve uluslararası toplum ile tam bir şeffaflık temelinde  anlaşmada öngörülen işbirliğinin hayata geçirilmesini bekliyoruz” dendi.

TÜRKİYE GEÇ KALDI
Aydınlık / Ankara
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ABD, Rusya, İngiltere, Fransa, Çin ve Almanya’dan  oluşan P5+1 ülkeleri ile İran arasında Viyana’da 17 gündür süren görüşmelerde sonuca ulaşıldı. İran’a yönelik ambargo bir plan dahilinde kaldırılacak. Süreci takip eden Batılı firmaların anlaşmadan çok önce İran’la temasa geçtiği Türkiye’nin ise geç kaldığı öğrenildi. 
Eski Türkiye-İran İş Konseyi Başkan Vekili Bilgin Aygül , İran’la BM Güvenlik Konseyi arasında yapılacan görüşmeler sürerken Batılı firmaların İran’la temasa geçtiklerini belirtti. Aygül, “1-1,5 yıldır Batılı firmalar İran’da faaliyetteler. İran’a giden uçaklar sürekli dolu. Yolcuların tamamına yakını yabancılardan oluşuyor.  Batılılar çok önceden ambargo kalkacakmış gibi çalışma yürüttüler. Modernize edilecek fabrikaların durumunu ele aldılar” dedi.
Bu sürede Türkiye’nin geride kaldığını kaydeden Aygül, “Türkiye ne yazık ki geç kaldı. Şimdi acilen çok yoğun bir programla  ve iyi bir strateji ile harekete geçmemiz gerekiyor. Açığı ancak bu şekilde kapatabiliriz. Şu anda İran’la ticaretimizin yüzde 80’i petrol, doğalgaz ve altından  oluşuyor. Bu ticaretin mutlaka  normal hale getirilmesi gerekiyor” diye  konuştu.
Bilgin, Türkiye’nin Suriye politikasının İran tarafından tepki çektiğini de hatırlatarak Suriye politikasında bir değişikliğin İran’la ilişkilerde büyük yarar sağlayacağını da ifade etti.


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.