‘Güler yüzlü’ sosyalist!

Ömrünün sonuna kadar sosyalizm mücadelesinden vazgeçmeyen, “Sosyalizm insanlar içindir; insanlar sosyalizm için değil” diyen bir devrimci. Mehmet Ali Aybar’dan söz ediyoruz

‘Güler yüzlü’ sosyalist!
10 Temmuz 2015 Cuma 11:59

Hikmet Çiçek
[email protected]

Hukukçu, akademisyen, gazeteci. Türkiye’de Kürt sorununa değinen belki de ilk siyasetçi. ABD’nin Vietnam’daki savaş suçlarını yargılamak için kurulan Uluslararası Russell Mahkemesi’nin saygın üyesi. Ömrünün sonuna kadar sosyalizm mücadelesinden vazgeçmeyen, “Sosyalizm insanlar içindir; insanlar sosyalizm için değil” diyen bir devrimci. Mehmet Ali Aybar’dan söz ediyoruz
31 Mart gerici isyanını bastırmak için Selanik’ten yola çıkan Hareket Ordusu komutanı Hüseyin Hüsnü Paşa’nın torunu. Çocukluğu, Cihangir, Yeşilköy ve Kuzguncuk’ta geniş aile çevresinde geçmiş, 1939’da İstanbul Hukuk Fakültesi’nde Devletler Hukuku doktoru olmuştu. Paris’e Sorbonne Üniversitesi’ne hukuk araştırmaları yaparken İkinci Dünya Savaşı patlak vermiş, kuzeni şair Oktay Rifat ile birlikte Türkiye’ye dönmüştü. Devletler Hukuku doçenti iken 1946’da Vatan gazetesinde yazdığı Milli Şef’i eleştiren yazısı nedeniyle üniversiteden uzaklaştırılmıştı. 1949’da yine Milli Şef İnönü’ye yazdığı ‘Açık Mektup’tan dolayı ‘hakaret’ten hüküm giymiş, 3 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırılmış, Paşakapısı Cezaevi’ne girmişti. Diğer şair kuzeni Nazım Hikmet’le hapishane arkadaşı olmuş, 1950’deki genel afla serbest bırakılmıştı.
1928-1935 arası Türk Milli atletizm takımında yer almış, bu dönemde 100 ve 200 metre bayrak yarışlarında Türkiye rekorları kırmıştı. 1931’de Balkan şampiyonu olan 4 X 100 bayrak takımının da başarılı koşucuları arasındaydı. Galatasaray Atletizm Takımında uzun süre spor yapmıştı.

TİP KURULUYOR
Türkiye İşçi Partisi (TİP), 13 Şubat 1961 günü işçi kökenli 12 sendikacı tarafından kuruldu. TİP’in kuruluş bildirgesinde imzası bulunan Avni Erakalın, Şaban Yıldız, Kemal Türkler, İbrahim Güzelce, İbrahim Denizcier, Ahmet Muşlu, Rıza Kuas, Hüseyin Uslubaş, Safffet Göksüzoğlu, Salih Özkarabay, Adnan Arkın ve Kemal Nebioğlu Türk-İş’e bağlı İstanbul İşçi Sendikaları Birliği’nin üyeleriydiler. Kurucular, partinin genel başkanlığına aynı zamanda İstanbul İşçi Sendikaları Birliği Başkanı da olan Avni Erakalın’ı seçtiler. Avni Erakalın, 35 yıl sonra Doğu Perinçek’in genel başkanı olduğu İşçi Partisi’nin de üyesi olacaktı. Birliğin genel sekreteri Şaban Yıldız, TİP’in de Genel Sekreteri oldu. Maden-İş Sendikası Genel Başkanı Kemal Türkler Başkan vekilliğine, Lastik-İş Sendikası Genel Başkanı Rıza Kuas da Genel Saymanlığa getirildi.

TİP’İN BAŞINA AYBAR GELİYOR
TİP’in kuruluşundan bir yıl sonra, sosyalist aydınlarla temasa geçildi ve parti genel başkanlığına o dönemde avukatlık yapan eski Devletler Hukuku doçenti Mehmet Ali Aybar önerildi. Aybar, 1962’den 1969’a kadar TİP’in genel başkanlığı görevini yürüttü. 1965-1973 arasında iki dönem milletvekilliği yaptı. TİP, tüzük ve programından, günlük politikasına kadar Aybar’ın damgasını taşır.
Aybar’ın TİP’e genel başkan olmasından sonra aralarında Behice Boran, Nevzat Hatko, Sadun Aren, Demir Özlü, Fethi Naci, Nazife ve Adnan Cemgil, Yaşar Kemal, Kemal Sülker gibi isimlerin bulunduğu sosyalist aydınlar da partiye katıldılar.
TİP, 1963 yılından başlayarak ülke çapındaki örgütlenmesine hız verdi, kitleselleşti. 1963’te yapılan yerel seçimlere TİP 9 ilde katıldı ve beklentilerin üzerinde bir oy aldı.
TİP’in programında şöyle deniliyordu:
“İşçi Partisi; Türk işçi sınıfının ve onun tarihi, bilime dayanan demokratik öncülüğü etrafında toplanmış, onunla kader birliğinin bilinç ve mutluluğuna varmış toplumcu aydınlarla ırgatların, topraksız ve az topraklı köylülerin, zanaatkârların, küçük esnafın, aylıklı ve ücretlilerin, dar gelirli serbest meslek sahiplerinin, kısacası emeğiyle yaşayan bütün yurttaşların kanun yolundan iktidara yürüyen siyasi teşkilatıdır. ... Türkiye için kurtuluş, kapitalist olmayan bir kalkınma yoluna girmektir.”

HER MAHALLEDEN OY ALDI
1963, 1965, 1966 ve 1969 seçimlerinde, neredeyse her mahalleden, her köyden TİP’e oy çıktı. Mehmet Ali Aybar’ın önderliğindeki TİP, Türkiye sosyalist hareketin gelişmesine önemli katkılarda bulundu. Düzenin dışında seçenek arayan binlerce yurttaş TİP’e üye oldu. 10 Ekim 1965 genel seçimleri TİP için bir dönüm noktası oldu. Bütün oyların yüzde 2,7 sini (276 bin oy) alarak 15 miletvekili çıkardı. Türkiye tarihinde ilk defa bir sosyalist parti Aybar başkanlığında Meclis’e 15 milletvekili sokmuştu.
“Maocu” değildi fakat Sovyetlerden bağımsız bir politikayı ve “Türkiye’ye özgü, güleryüzlü sosyalizm”i savunuyordu. 1968’de Sovyetlerin Çekoslovakya’yı işgaline, “Milli Demokratik Devrim” tezini savunanların bile kafası karışıkken en sert tepki gösteren oydu. Aybar şöyle diyordu: “Ne Amerika, ne Sovyet Rusya, ne de herhangi bir başka devletin dümen suyu. Türkiye için tek çıkar yol kayıtsız şartsız bağımsızlık yoludur. Milli şeref ve haysiyet yoludur.” (TİP Haberleri, 1 Eylül 1968, s. 3)
1969’da Sovyet yanlıları partiyi ele geçirince önce genel başkanlıktan, 1971’de de partiden istifa etti. 12 Mart 1971 döneminde Meclis’teki tek sosyalist olan Aybar, dönemin baskılarına ve Denizler’in idamlarına karşı tek başına mücadele etti. Bütün yaşamı boyunca Türkiye solunun birleşmesi için büyük çaba harcadı. Türkiye sosyalist hareketinin önde gelen isimlerinden olan Mehmet Ali Aybar 10 Temmuz 1995’de İstanbul’da, tedavi edildiği Florance Nightingale Hastanesi’nde, 87 yaşında kalp yetmezliği sonucu yaşamını yitirdi. Saygı ile anıyoruz.

Beyhan Yıldırım’ın söyleşisi yarın Aydınlık’ta...
1967-68 yıllarında TİP Onur Kurulu Üyeliği yapmış Dr. Ali Nadir Savaşer, Aybar’ı ve TİP’i anlatıyor

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.