Kütüphaneler para dağıtıyor

Kamuya Ödünç Verme (PLR) sistemi ile hak sahiplerine telif tutarı ödeniyor ve halkın ücretsiz bir biçimde yararına sunuluyor ve yeni eser üretmek için teşvik ediyor. PLR sistemi ile korsan kitapçıların önüne geçilmesi hedefleniyor

Kütüphaneler para dağıtıyor
21 Ağustos 2016 Pazar 11:13

Kültür Sanat
1940’lardan beri uygulanan Ödünç Kitap Verme Sistemi (Public Lending Right - PLR) sayesinde kütüphaneler para dağıtırken, hak sahipleri düzenli telif geliri elde ediyor. Örneğin Finlandiya, kütüphanelerindeki kitaplardan bir yılda 8 milyon Euro elde ediyor. Finlandiya 2018’de bu rakamı 14 milyon Euro’ya yükseltmeyi hedefliyor. Belçika’nın meslek birliği REPROBEL 2015’te 30 milyon Euro copyright levy (telif bedeli) bedeli topluyor. Polonya, henüz yeni başlamış olsa bile bu sene kütüphanelerden 1,4 milyon Euro toplamayı başardı.

HALKA ÜCRETSİZ KİTAP
Kültürel hayata destek için İskandinav ülkelerinde devletin verdiği milyonlarca Euro sayesinde hak sahipleri yeni eser üretmek için teşvik edilirken kitaplar da halka kütüphaneler aracılığıyla ücretsiz veriliyor. Türkiye halâ korsanla savaşırken korsan kitapçıların bu ülkelerde yaşama şansı bile olmuyor.
Kitabı seven ülkelerdeki PLR sistemine yaklaşık 30 bin kütüphanesi bulunan Türkiye de dahil olmaya çalışıyor, çalışmalar devam ediyor.

1940’LARDA BAŞLADI
Türkiye’nin korsan kitapla mücadele örgütü Türkiye Basım Yayın Meslek Birliği (TBYM) Genel Sekreteri Avukat Melahat Boran’dan alınan bilgilere göre, hayata geçtiğinde Türkiye’de korsanı bitirecek lisanslama sisteminin işleyişi şöyle: Kısaca PLR - Public Lending Right olarak isimlendirilen Kamuya Ödünç Verme hakkı eserlerin kütüphanelerde ücretsiz bir biçimde halkın yararına sunulmasına karşılık hak sahiplerinin adil bir bedel alması hakkıdır.
PLR 1940’lardan beri uygulanmaktadır. PLR’yi bir sistem olarak 1946 yılında ilk kez uygulamaya sokan ülke Danimarka. Danimarka’yı 1947 yılında Norveç ve 1954 yılında da İsveç takip etmiş ve bu sistemi uygulamaya başlamışlar. İngiltere’de 1979 yılında çıkarılan PLR Yasası’yla uygulamaya konuldu.
AB başta olmak üzere toplam 53 ülke telif yasası ya da diğer yasalarında ödünç verme hakkını tanıyor.
PLR sistemi olan ülkelerin 29’u Avrupa’da. Bunlar: Avusturya, Belçika, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Farœ Adaları, Finlandiya, Fransa, Almanya, Grönland, Macaristan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Lihtenştayn, Letonya, Lüksemburg, Malta, Hollanda, Norveç, Polonya, Slovenya, İspanya, İsveç ve İngiltere.
Bu sistemin uygulandığı diğer önde gelen ülkelerse Kanada, İsrail, Yeni Zelanda, Avustralya... ABD, Güney Amerika, Afrika ya da Asya’da PLR sistemi henüz uygulanmıyor. Ancak Çin ve Singapur bu sistem için çalışmalar yapıyor.

TÜRKİYE’DE DURUM
Konu ülkemizde kimi yazarlarca özellikle 1990’ların başından beri zaman zaman dile getirilse de yazar ve yayıncı örgütlerince önemsenmemiştir. Bizde kitapların basılıp satılması önde gelmiş, başta Ahmet Altan olmak üzere, çok satan yazarlar ve yayıncıları, korsan kitapla savaş adı altında bandrol yasasını savunmuş, kırtasiyeciliği büyütmekle kalmayıp dünyanın hiçbir ülkesinde olmayan bir yöntemin Türkiye’de uygulanmasına destek vererek devlet denetiminin dolaylı biçimlerde sürmesine hizmet etmişlerdir.
Türkiye genelinde 2014 yılında 1 milli kütüphane, bin 121 halk kütüphanesi, 559 üniversite kütüphanesi ve 27 bin 948 örgün ve yaygın eğitim kurumu kütüphanesi olmak üzere toplam 30 bin kütüphane var. 60 milyonun üzerinde kitabın bulunduğu kütüphanelerde kayıtlı üye sayısı ise 4 milyon dolayındadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü konu üzerinde çalışma yürüterek Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda gerekli değişiklikleri sağladığında, okurlar için kitaba kolay ve ucuz ulaşma olanağı getirilecek, yazar ya da hak sahiplerine, okunan her kitap için telif ödenmesi hakkı verecektir.

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.