İstanbul’dan Gorki geçti

Ünlü Rus yazar Maksim Gorki, hava değişimi ve tedavi için gittiği İtalya’dan ülkesine dönerken, 14 Mayıs 1933 gecesi İstanbul’a uğrar ve burada yaklaşık bir gün kalır.

İstanbul’dan Gorki geçti
26 Haziran 2016 Pazar 11:22

Ercan Dolapçı

Ünlü Rus yazar Maksim Gorki, hava değişimi ve tedavi için gittiği İtalya’dan ülkesine dönerken, 14 Mayıs 1933 gecesi İstanbul’a uğrar ve burada yaklaşık bir gün kalır. Gorki bu geziden üç yıl sonra 18 Haziran 1936 günü kalp ve akciğer yetmezliği nedeniyle 68 yaşında Moskova’da hayatını kaybeder. Onlarca roman, öykü, oyun, biyografi yazan ve dünya klasikleri arasına giren Gorki, Bolşevik Devrimi’nin de önemli yazarlarından biridir. Eserlerinde yoksul halkın sıkıntılarını ve insanın yaratıcılığını ön palana çıkaran Gorki’nin İstanbul gezisi, Türk-Sovyet dostluğunun zirve günlerine rastlar. Gazetecilere yaptığı açıklamada ise, “Ben Türkiye’yi ve Türkleri çok severim” der.

GECE GELDİ ERTESİ GÜNÜ AKŞAM AYRILDI
‘Ana’ romanının ünlü yazarı Gorki, Jan Jores vapuruyla İtalya’nın Napoli-Sorrento kentinden geç saatlerde İstanbul’a gelir. Galata rıhtımına yanaşan gemide geceyi geçirir ve gündüz İstanbul’u küçük bir turla gezer. Gemide oğlu ile gelini de vardır. Gazeteler 15 Mayıs 1933 günkü sayılarında Gorki’nin hayatını geniş şekilde sayfalarına taşır. Cumhuriyet gazetesi, Gorki’nin gelişini 16 Mayıs 1933 günkü sayısında birinci sayfadan, “Büyük Rus edibi Maksim Gorki İstanbul’da” başlığıyla verir. Ve gezinin ayrıntısında şunlara değinir: “Maruf Rus edibi Maksim Gorki evvelki gece oğlu ve gelini refakatinde olduğu halde Jean Taures vapuru ile İtalya’dan şehrimize gelmiştir. Dün sabah İstanbul vilayeti namına Vali Muavini Ali Rıza Bey vapura giderek Rus edibini ziyaret etmiş, kendisine beyanı hoşamedi eylemiş, limanımızda kaldığı müddetçe Türkiye hükümetinin misafiri olduğunu söylemiştir. Maksim Gorki, hakkında gösterilen alakaya teşekkür etmiş, rahatsızlığı dolayısıyla şehrimizde kalamayacağını bildirmiştir.
Rus sefiri Suriç yoldaş ve Rus konsolosluk erkânı da Maksim Godrki’yi karşılamışlardır. Rus edibi öğleden evvel şehrimize çıkarak Süleymaniye Camisini ve müzeleri gezmiş, sonra gemiye dönmüştür.
Saat onikide Halk Fırkası Reisi Cevdet Kerim, Halkevi Reisi Hamit, Maarif Müdürü Haydar Beylerle, maarif erkânı ve matbuat mümessilleri Maksim Gorki’yi vapurda ziyaret etmişlerdir. Maksim Gorki bu hasbihaller esnasında Türk edebiyatı ile ve bilhassa sahne edebiyatımızla çok yakından alakadar olmuş, sahne hayatı ve sanatkârlarımız hakkında malumat istemiş, ne gibi tiyatro eserleri temsil edildiğini sormuştur. Kendisine bu hususta verilen izahatı memnuniyetle karşılamıştır.
Rus edibi, kendisini ziyaret eden heyetin alakasından çok mütehassıs olduğunu, rahatsızlığı yüzünden İstanbul’da kalamadığını, ziyaretini Ankara’ya kadar uzatıp Türk inkılabının erkân ve rüesası ile temas edemediğine çok müteessir bulunduğunu, yakından İtalya seyahatini tamamlamak için tekrar seyahate çıkarak avdetinde Türkiye’de fazla kalmak, imkânlarını temin edeceğini ve bu suretle iştiyakını dindireceğini söylemiştir.”

‘TÜRKLÜĞE KARŞI DERİN SEVGİM VAR’
Maksim Gorki, Türkiye ile Rusya arasındaki büyük dostluğa, iki memleketin inkılaplarındaki benzeyişlere işaret ederek demiştir ki:
“Her iki devletin eski idarelerinin tazyiki yüzünden her sahada inkişaf edemeyen fıtri kabiliyet ve zekâlarının, inkılabın temin ettiği iyi şartlar içinde inkişaf ettiğini görmekle çok haz ve sevinç duyuyorum.
Ben Türkiye’yi ve Türkleri çok severim. Esasen gençliğimde Rusya’daki Kazak ve Kırım Türkleri arasında uzun zaman bulundum. Bu yakın temaslar bende Türklüğe karşı derin sevgiler uyandırdı. Rusya Türkleri arasında çok kıymetli edipler yetiştirmiştir. Bunların bazı eserleri Rusça’ya tercüme edilmiştir.
Türklerden bahseden eserlerim vardır. Son zamanlarda sıhhatim çok sarsılmıştır. Tek ciğerle yaşıyorum. Kalbimden de muzdaribim. Fakat buna rağmen Türkiye hakkında yeni bir eser yazmak arzusundayım. Son eserim olan büyük bir romanımın son cildini ikmal etmek üzereyim.”

GORKİ’NİN VEDA TELGRAFI
Gorki, 15 Mayıs akşamı Saat: 17.00’de aynı vapurla Rusya’nın Odessa şehrine hareket eder. Türkiye’den ayrılmadan önce de Rusya Sefiri Suriç’e aşağıdaki telgrafı gönderir: “Çok Sevgili Yoldaşım, İstanbul’da hakkımda gösterilen ve hatırası zihnimden hiçbir vakitte silinmeyecek olan samimi kabulden ötürü can ve gönülden teşekkürlerimi İstanbul Vali Muavini Ali Rıza Beyefendi ile Cumhuriyet Halk Fırkası İstanbul Mümessili Cevdet Kerim Beyefendiye ve İstanbul’daki bütün içtimai mahfillerin mümessillerine lütfen bildirecek olursanız minnettar kalırım. Bu güzel şehirden ayrıldığım şu sırada Sovyetler Birliği’nin en kuvvetli ve en büyük dostu olan bir memlekette daha fazla kalmak imkânından mahrum olduğuma pek çok acınıyorum.” (Cumhuriyet, 18 Mayıs 1933.)

REŞİT GALİP ANKARA’YA DAVET ETTİ
Büyük yazar Gorki’nin gelişini haber alan Milli Eğitim Bakanı Reşit Galip Bey, onu Ankara’ya davet eder. Gorki de rahatsızlığını gerekçe göstererek bu daveti aşağıdaki telgrafla kabul edemeyeceğini bildirir: “Hükümet merkezinizi ziyaretten duyacağım zevki atiye bırakmayı sıhhi vaziyetim beni maateessüf mecbur eylemektedir. Güzel memleketinizden ayrılırken genç Türk Cumhuriyetinin bütün reislerine en yürekten selamlarımı göndermeyi borç bilirim.” (Cumhuriyet, 17 Mayıs 1933, s.3)

‘HAYATIM ROMAN’
“Hayatımda birçok mücadelelerde bulundum. Bu itibarla hayatım baştan başa bir romandır. Birçok ihtilallerde de bulundum. 1905 ihtilalinde çok çalıştım.” Gorki, eserlerinden hangisini daha çok sevdiği hakkındaki bir soruya işe şu yanıtı verir: “Onlar benim çocuklarımdır. Birini diğerinden ayıramam.” (Hakimiyet-i Milliye,16 Mayıs 1933.)
Nazım’ın Gorki’si
Büyük şairimiz Nazım Hikmet, oğluna yazdığı bir mektupta Gorki için şunları söyler: “Gorki’nin en büyük meziyetli kusuru, hikâyelerinin çoğunda şiir tekniğini kullanmadığı halde şiir imkânlarını kullanmış olmasıdır. Bu bakımdan da şiir şazmayan en büyük şairlerden biri de odur.” (Nâzım Hikmet, Cezaeviden Memet Fuat’a Muktupları, Oğlum, Canım Evladım Memedim, De Yayınevi, İstanbul, 1968, s.75.)  

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.