'Ayubowan’ Sri Lanka...

Hint Okyanusu’nun incisi, baharat ve çay cenneti bir ada! Sri Lanka ‘Ayubowan ömrünüz uzun olsun’ diyerek selamlaşan insanların, dümdüz bir ovanın ortasında yükseliveren dev kayaların, ince kumlu upuzun plajların ülkesi...

'Ayubowan’ Sri Lanka...
15 Mayıs 2016 Pazar 11:16

Tülin Uygur
uygurtulin56[email protected]

Sri Lanka’nın zenginliklerine göz koyan ilk sömürgeciler Portekizliler olmuş. 1505 yılında Maldiv adalarına doğru seyrederken rüzgara kapılıp Sri Lanka’nın güneyindeki Galle’de karaya çıkmışlar. Hemen bir kaleşehir kurup işgale başlamışlar. Çok kan akıtmışlar, bir tek Kandy krallığını dize getirememişler. 200 yıl hüküm sürdükleri adaya dil, din, müzik, soyadı gibi pek çok alanda bugün dahi görülen izler bırakmışlar.

SIRA HOLLANDALI SÖMÜRGECİLERDE
Hollandalı Joris van Spillbergen, 1602 yılında bir gezgin olarak gelmiş Sri Lanka’ya. Kandy kralıyla anlaşıp tarçın ticaretini üstlenmiş. Hollanda Doğu Şirketini de peşi sıra getirmiş. Portekizlilerden bıkan Kandy kralı, denizlerin ve ticaretin yeni gücü olan Hollandalıları adanın koruyucusu ilan edivermiş. 1658 yılında Portekizliler adadan atılmışlar ama kan dökme sırası Hollandalılara geçmiş. İsyanlara, savaşlara rağmen ada 1796’ya kadar Hollanda’nın sömürgesi olarak kalmış. Kandy kralı adaya uğrayan Fransızlara da yanaşmış ama tecrübeli Hollandalılar sıkıca tutmuşlar adayı.

SON SÖMÜRGECİLER İNGİLİZLER
Amerikan Özgürlük Savaşı ve Fransız devrimi Hollanda’nın gücünü sarsınca Kandy kralı İngilizlere kucak açmış, onlarda Kandy kralının imtiyazlarını güvence altına almak adına adanın koruyucusu olmuşlar. İngiliz Doğu Şirketi adaya yerleşmiş. Yani Sri Lanka İngilizler için kolay lokma olmuş. İngiltere idari birimlerini, eğitim ve adalet sistemlerini kurduğu adayı 1802’de “Seylan” adıyla İngiliz sömürgesi ilan etmiş. Ada, 1948’e kadar bir İngiliz sömürgesi olarak kalmış.

ETNİK YAPIYLA OYNAMIŞLAR
Sri Lanka farklı etnik grupların, dinlerin yan yana yaşadığı 20 milyon nüfuslu bir ülke. En büyük etnik grup Sinhalaların oranı yüzde 74. Sri Lanka Tamillerinin ise yüzde 12. Adanın en eski yerlileri olan ve aboriginlere çok benzeyen Veddalar, “çingene” Ahikuntikalar, Yakkas ve Nagaslar da var. Ayrıca sömürgecilerin adaya getirdiği gruplar var. İngilizler köle olarak çalıştırmak üzere Hindistan Tamillerini getirip adaya yerleştirmişler, bugün nüfus oranları yüzde 5,5. Hollandalılar Endonezya adalarından asker olarak Müslüman “Malay”ları getirmişler, yüzde 0,2. Sömürgeci erkeklerin yerli kadınlarla evliliğinden doğan melez “burgher”ler, Portekizlilerin ve diğerlerinin Afrika’dan getirdiği kara derili “kâfir”ler azda olsa varlar. yüzde 7,1 oranında Moor denilen 1100-1200 yıllarında ticaret yapmak için adaya gelmiş, Arap kökenli Müslüman bir azınlık var. II. Dünya Savaşı’ndan sonra ticaretle uğraşan Yahudiler ise adadan ayrılmış. Bu etnik çeşitlilik dinlere de yansımış. Sinhalalar Budist, yüzde 70, Tamiller Hindu yüzde 15, İslam yüzde 7,4 ve Hıristiyanlık yüzde 7,5. Sömürgecilerin etnik yapıya müdahalesi, yeni müdahale risklerinin de habercisi olmuş.

KAHVEDEN SEYLAN ÇAYINA
Araplar 17. yy’da kahve bitkisiyle gelmiş Sri Lanka’ya. Kahve adayı sevmiş. Hollandalılar zamanında ada bir kahve cenneti olmuş. İngilizler zamanında da üretim öylesine artmış ki 1860 yılında Sri Lanka dünyanın en önemli üç kahve üreticisinden biri olmuş. İngilizler Vietnam’dan çay fideleri de getirip denemeler yapmış, çay da sevmiş Sri Lanka’yı. 1867’de Etyopya’dan yayılan bir hastalık sadece Sri Lanka’daki değil Endonezya ve Çin’deki tüm kahve çiftliklerini yok edince, İngilizler adayı hemen bir çay bahçesine dönüştürüvermişler. İşte o günden bugüne Sri Lanka bir çay ülkesi olmuş. Çay adanın en önemli ticari ürünü, 1970’de çay çiftlikleri devletleştirilmiş, 1990’larda özelleştirilmiş ve tabii tekrar İngilizlerin eline geçmiş.

YETİM FİLLER
Sri Lanka filleri 1937’den bu yana koruma altında.1900’lü yılların başında 15 bin fil varken bugün 1107’si yavru olmak üzere sadece 7379 fil kalmış. İç savaşta mayınların parçaladığı filler, göç yollarına yapılan yatırımlar ve yeni açılan tarım alanları nedeniyle yaşam alanlarını kaybetmekteler. Her yıl köylüler de 200 fili suç olmasına rağmen öldürüyorlarmış, tarlalara girdiği için.
1975 yılında vahşi yaşamı korumak amacıyla açılan Pinnawala yetimhanesinde 3 nesil fil bir arada yaşıyor. Yaklaşık 90 civarında yavru ve yetişkin fil var. Yaklaşık 600 kg ağırlığındaki bebek fillerin biberondaki mamayı bir yudumda içivermelerini, fil sürüsünün Maha Oya nehrine gidişini, nehirde su içerisinde birbirleriyle oynaşmalarını izlemek müthiş keyifli ama iç acıtıcı. Bakıcıların elindeki ucu demir kancalı uzun sopalar fillerin korkusu. Bazı yetişkin fillerin bacaklarındaki zincir yaraları var, henüz tam terbiye edilemediği belli olan genç bir fil sürekli bacağını sallıyarak ayağındaki zincirden kurtulmaya çalışıyor. Sri Lanka’da yaklaşık 200 işçi fil de yasal olarak ormandan ağaç sökmek, tarla açmak gibi işlerde çalıştırılıyormuş.

GALLE KALESİ
1588 yılında Sri Lanka’nın güney batı ucunda Portekizliler tarafından yapılan Galle kalesi Dünya Kültür Mirası olarak koruma altında. Hollandalıların tam bir kaleşehir haline getirdiği Galle kalesinde halen yaşam devam ediyor. Hollanda sömürge valisinin evinden Portekiz Katolik Kilisesi’ne, Saat Kulesi’nden Hollanda Reform Kilisesi’ndeki mezar taşlarına kadar gezecek çok yer var. Kolonyal evler otel, restoran, mağaza olarak işletiliyor. Atalarının izini sürmeye gelmiş çok sayıda Avrupalı turiste hizmet veriyor.

COLOMBO BÖLGENİN ÖNEMLİ BİR MERKEZİ OLMA YOLUNDA
Sri Lanka, II. Dünya Savaşı sonrası 1948 yılında bağımsız olmuş. İngiliz Milletler Topluluğu üyesi. 1972’den bu yana “Demokratik Sosyalist Sri Lanka Cumhuriyeti”. İki başkenti var. Sri Jayawardenepura Kotte yasama başkenti, Colombo’nun yakınında hükümet binalarıyla dolu bir uydu şehir. Eski başkent Colombo ise artık Sri Lanka’nın finans başkenti. Colombo yeni yatırımları ve geniş limanıyla sadece adanın değil, bölgenin de önemli bir merkezi olma yolunda hızla ilerliyor. Tam bir tezatlar şehri. Daracık sokaklarla geniş bulvarlar, küçük ve bakımsız evlerle modern lüks apartmanlar, pazar mallarıyla markalar, lüks arabalarla üç tekerlekli taksiler, seyyar sokak lokantalarıyla modern lokantalar iç içe. Umudunu kazı kazan ve lotoya bağlamış insan çok olmalı ki neredeyse her köşe başında küçük kulübelerinde satış yapan piyangocular var. Colombo’nun okyanus kıyısında yaklaşık 2 km uzunluğunda ve 100 metre genişliğinde bir park olan Galle Face Green, İngilizler tarafından kadın ve çocuklar hava alsın diye yapılmış. At yarışları, golf, kriket ve polo gibi oyunlar için de kullanılmış. Tam bir panayır alanı, ev yapımı yemekler satan seyyar lokantalar, çerezciler, okyanusun sıcak rüzgarlarında süzülen renkli uçurtma satıcıları, oyuncakçılar. Herkes kadınlı erkekli sahilde, ya şemsiyelerinin altında parkta oturuyorlar ya da elele tutuşarak dev okyanus dalgalarına karşı kıyıda eğleniyorlar. Çocuklar dahil kimse mayo giymiyor, denize girmiyor. Zaten dalgalar o kadar şiddetli vuruyor ki kıyıya iyi ki de girmiyorlar.

COLOMBO’NUN DEĞERLERİ
Colombo’da gezilmesi gereken yerlerden biri Sri Lanka Ulusal Müzesi. İngiliz sömürge valisi tarafından 1877 yılında kurulmuş. Etnolojik, arkeolojik koleksiyonların yanı sıra farklı sömürge dönemlerinde Sri Lanka’da yaşamış batılı sanatçıların resimlerinden oluşan koleksiyonlar da sergileniyor. Sri Lanka’daki geleneksel tarım ve köy yaşamının, balıkçıların, madencilerin çalışmalarının doğal ortamında canlandırıldığı antropoloji bölümü ise son derece etkileyici. Sri Kailasanathar Swami Devashtanam Beira gölüne yakın bir sokaktaki Hindu tapınağı. Mavi rengi, dış ve iç mekânındaki yüzlerce heykel ve süslemeleriyle ünlü, üstelik Hindu olmayanların gezebildiği sayılı tapınaklardan. Gangaramaya Tapınağı da Budistlere uluslararası hizmet veren bir eğitim merkezi. 1908 yılında Hint-Arap tarzında inşa edilen Kızıl Cami veya Jami Ul-Alfar da rengi ve mimarisiyle Colombo’nun dikkat çeken binalarından.

SİGİRİYA
5.yüzyıldan kalma bir kaleşehir olan Sigiriya, Dambulla şehri yakınlarında, Unesco Dünya Mirası listesinde yer alıyor. Sigiriya aslan kayası anlamına geliyor ve ovanın ortasında yaklaşık 300 metre yüksekliğinde dev bir kayanın üzerinde kurulmuş. Tek parça kayadan yontulmuş aslan pençelerinin arasındaki incecik ve dik bir merdivenle ulaşılıyor tepeye, toplam 750 basamak. Yemyeşil bir manzaraya bakarak dinlenirken o yükseklikte insan gücüyle yaratılan yaşama alanlarına ve su ihtiyacını karşılayan sarnıç sistemine hayran olmamak mümkün değil. Daha orta kısımda yer alan ve daracık spiral merdivenlerle çıkılan mağaralar ise duvar resimleriyle ünlü.
Koggala küçük bir köy. Sırık üzerinde zıpkınla balık tutan balıkçılarıyla ünlü. Ancak bu ilginç balık tutma yöntemi artık balıkçılar için turistik bir atraksiyon olmuş. Gün doğumu ve batımında fotoğraflarını çekmek isteyen turistler için sırıklara çıkılıyor, balık tutuluyor ve tabii modellik için bir bedel talep ediliyor. Halk yoksul. Bu bölge 2004’teki Hint Okyanusu depreminden sonra oluşan tsunamiden çok etkilenmiş. Dev dalgalarda Sri Lanka’nın doğu ve güney kıyılarında yaşayan tam 40 bin kişi hayatını kaybetmiş, 1 milyon kişi evsiz kalmış.

DAMBULLA MAĞARA TAPINAKLARI
2000 yıllık bu tapınaklar, yemyeşil bir vadinin ortasında yerden yaklaşık 150 metre yükseklikte dev ve yekpare bir kayanın içerisine oyulmuş mağaralardan oluşuyor. 5’i ziyaret edilebilen mağaralarda farklı büyüklüklerde sayısız Buda heykeli ve duvar resimleri var. Maymunların özgürce dolaştığı yemyeşil bir orman yolundan tırmanarak ulaşılıyor.

SRİ DALADA MALİGAWA
Kandy sarayının bahçesindeki Sri Dalada Maligawa Budist tapınağında, Buda’ya ait olduğuna inanılan bir diş, değerli taşlarla süslenmiş altın bir kutu içerisinde saklanıyormuş, bu nedenle kutsal. Adı da Kutsal Diş Tapınağı. Binlerce ziyaretçisi var, adak dilemek veya adakları yerine geldiği için altın Buda’ya hediye vermek için yoksul, zengin, genç, yaşlı, çocuk, hamile Budistler uzun kuyruklarda sıra bekliyorlar. Tapınağın ortasındaki altın Buda camla ayrılmış. Bir rahip küçük bir pencere açıklığından hem önünden geçenleri kutsuyor, hem de verilen hediye paketlerini hızlıca içeri alıyor, kaşla göz arasında avucuna sıkıştırılan paraları da bir kovaya atıveriyor.

TAMİL KAPLANLARI
Sri Lanka 30 yıl süren kanlı bir iç savaş dönemini geride bırakmış. Adanın kuzey ve kuzeydoğusunda çoğunlukta olan Tamillerin bağımsızlığı için silaha sarılan ve 2009 yılına kadar dünyada en fazla canlı bomba eylemlerini gerçekleştiren Tamil Kaplanlarına karşı Sri Lanka hükümetleri farklı mücadele yolları denemiş. Ama ayrılıkçı Tamil Kaplanlarının eylemlerini durduramamışlar.
En son 1995 yılında Tamillere özerklik tanıyacak ve Sri Lanka’nın federal bir yönetime geçmesine yol açacak bir “barış” projesi geliştirilmiş. “Ülkenin bölüneceği” kaygısıyla öyle bir muhalefet olmuş ki proje rafa kaldırılmış. Tamil Kaplanları ise örgütün hakim olduğu bölgelerde geçici devlet kurmak ve özerklik için diretmeye devam etmiş.
Norveçliler iki tarafı da ikna edemeyince arabuluculuk görevlerini askıya almışlar. 2009 yılında hükümet güçleri büyük bir askeri operasyona başlamış. Sindirme, uzlaşma derken yok etme operasyonuyla Tamil Kaplanlarının lider kadrosu dahil binlerce militanı öldürülmüş, sorun şimdilik çözülmüş. En azından öyle söyleniyor.
Sri Lanka Hint okyanusunun incisi mi yoksa yüzyıllardır akan kanların ardından süzülen gözyaşı mı bilmiyorum ama “ayubowan Sri Lanka”....

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.