Sefaletin kol gezdiği İspanya’da bir ‘picaro’

“Tormesli Lazarillo”, Ertuğrul Önalp ve Arzu Aydonat’ın nitelikli çevirisiyle Can Yayınları tarafından yayımlandı. Yazının girişinde kısaca sözünü ettiğimiz toplumsal durum kitabın başında çevirmenlerin kaleminden çıkan bir önsözle kapsamlı bir biçimde anlatılıyor

Sefaletin kol gezdiği İspanya’da bir ‘picaro’
31 Ekim 2015 Cumartesi 14:47

Zeynep Bilgin

Lazarillo gibi toplumun alt kesiminden gelen pikaresk romanların kahramanları şövalye romanlarındaki kahramanlar gibi faziletli davranışlar göstermezler. Hayatlarını dilenerek ya da farklı efendilere hizmet ederek kazanırlar.
Fakat picaro, yaşamını başkalarının mallarını çalarak idame ettirmez.
O aklını ve becerisini kullarak, çoğu zaman da başka insanların saflığından yararlanarak, çeşitli kurnazlıklarla ekmeğini kazanır.

İspanya’nın her köşesinde açlığın ve sefaletin kol gezdiği yıllar... 16. yüzyıl İspanya’sında başlayan mali kriz 17. yüzyılda iyice büyüyerek sanayinin ve ekonominin tamamen çökmesine yol açar. Bu denli büyüyen sefaletin toplumdaki yansıması da bir ahlaki çöküntü olarak kendini gösterir.
Toplumda maddi ve manevi olarak çöküntü yaşanan bu zamanda sonradan pikaresk roman (Novela picaresca) adı verilecek yeni bir anlatı türünün ilk örneği olan “Tormesli Lazarillo” (Lazarillo de Tormes) ortaya çıkar. 1554 yılında yazarı belirsiz olarak yayımlanan bu eser edebiyatta bir devrim yaratır. O zamana kadar, ülkenin ve toplumun gerçeklerinden uzak, hayal ürünü çoban ve şövalye romanlarını ilgiyle okuyan İspanyol halkı için, kendi toplumlarında yaşananların tüm çıplaklığıyla sergilendiği bu anlatı büyük bir yeniliktir. Bu romandaki karakterler toplumun ta kendisidir, sefiller, dilenciler, dolandırıcılar ve kimsesiz çocuklarla dolu bir dünyadır yaşanan...
“Tormesli Lazarillo”, Ertuğrul Önalp ve Arzu Aydonat’ın nitelikli çevirisiyle Can Yayınları tarafından yayımlandı. Yazının girişinde kısaca sözünü ettiğimiz toplumsal durum kitabın başında çevirmenlerin kaleminden çıkan bir önsözle kapsamlı bir biçimde anlatılıyor. Dönemin ayrıntılı bir tablosunun çizildiği bu bölüm, Lazarillo’nun zorlu yaşamının nedenlerini daha net görmemizi sağlıyor. Ayrıca gerek seçilen sözcüklerin uyumuyla gerekse dipnotlardaki açıklamalarla klasik bir eseri hiç zorlanmadan okumamızı da sağladıkları için çevirmenlerin ayrıca övgüyü hak ettiklerini söylemeliyiz.

LAZARİLLO’NUN EDEBİYAT DEVRİMİ
Lazarillo, o dönemki İspanyol toplumunun alt tabakasına mensup bir çocuk. Romanda, küçük yaşta annesi tarafından ilk efendisine satılan Lazarillo’nun ağzından yaşamı boyunca başından geçen olayları okuyoruz. “Tormesli Lazarillo”nun edebiyatta bir devrim yarattığını söylemiştik. Olayların birinci ağızdan anlatılması, kahramanın toplumun çoğu gibi fakir kesimden olması ve en önemlisi toplumdaki ahlaksızlığı eleştirmesi, güncel yaşantıyı gözler önüne sermesi gibi özellikleriyle bu kitap İspanya’da modern gerçekçi romanın öncüsü olarak kabul edilir. Çoğu zaman bu ithama “Don Kişot” (Don Quijote) layık görülse de, “Tormesli Lazarillo”nun 50 yıl önce yazıldığını belirtmekte yarar var...
“Tormesli Lazarillo”nun pikaresk romanın ilk örneği olduğundan söz etmiştik. Pikaresk roman adını, bu türün ana kahramanlarına verilen İspanyolca bir kelime olan picaro’dan alır. Bu kelime Türkçede düzenbaz, hilekar, haylaz veya serseri anlamına gelir. Romanın baş kahramanı Lazaro ya da Lazarillo da bir picaro’dur.
Kitapta doğumundan başlayıp sefalet içindeki çocukluğuna ve büyüyüp evlendiği döneme kadar başından geçen olayları anlatır. Lazarillo gibi toplumun alt kesiminden gelen pikaresk romanların kahramanları şövalye romanlarındaki kahramanlar gibi faziletli davranışlar göstermezler. Hayatlarını dilenerek ya da farklı efendilere hizmet ederek kazanırlar. Fakat picaro, yaşamını başkalarının mallarını çalarak idame ettirmez. O aklını ve becerisini kullarak, çoğu zaman da başka insanların saflığından yararlanarak, çeşitli kurnazlıklarla ekmeğini kazanır.

EFENDİLER ÇOCUKLARDAN DAHA KURNAZ
Romandaki Lazarillo karakteri de çocuk yaşından itibaren çeşitli efendilerin buyruğu altında yaşamını sürdürür. Yaptığı kurnazlıklarla açlıktan kurtulmaya çalışsa da efendileri hep ondan daha kurnazdır. Kendisinden sonra bu roman türünde ortaya çıkan picaro’lar Lazarillo’ya göre çok daha kurnaz ve daha acımasızdırlar. Biraz da bu yüzden herbiri birbirinden cimri olan sahiplerine karşı yaptıkları nedeniyle Lazarillo’ya kızamayız.
Kitapta özellikle din adamlarını yolsuzlukları vurgulandığı için engizisyon mahkemesi tarafından kara listeye alınıp yayımlanması yasaklanmıştır. Buna rağmen o dönemde kitabın binlerce nüshası kaçak yollardan ülkeye sokulmuş ve geniş kitleler tarafından okunmuştur. Kitabın yazarı da büyük olasılıkla engizisyonun hışmına uğramamak için kimliğini gizlemiştir. Romanın toplumun büyük kesimiyle buluşması engellenemediği için bir süre sonra Kral II. Felipe eserin bazı kısımlarının sansürlemesi şartıyla yayımlanmasına izin vermiştir.

YAZILANLARDAN DERS ALMAK
Kitabın önsözünde yazarın da dediği gibi: “Kimsenin bilmediği, duymadığı öyle önemli olaylar vardır ki, bunlar hasıraltı edilmemeli ve herkes tarafından öğrenilmelidir; çünkü dinleyenlerin ve okuyanların bunlardan kendileri için bir ders çıkarmaları mümkündür. Bu konuda Plinius şöyle der: ‘Bir kitap ne kadar kötü olursa olsun içinde mutlaka yararlı bir şey vardır.’ Bilindiği gibi herkesin zevki farklıdır, birinin yemeyip bıraktığı bir şeyi bir diğeri çok lezzetli bulabilir. Aynı şekilde bir kimsenin değersiz gördüğü bir olay bir başkası için önemli olabilir. Anlatılanlar çok kötü değilse ve kimseye bir zarar vermiyorsa ifşa edilmemesi için bir neden yoktur. Eğer yazılanlardan bir ders almak, fayda sağlamak söz konusu olmasaydı hiç kimse kitap yazmaya kalkışmazdı.”
Bizler de yaşadığı tüm güçlüklere karşı hayatta kalmayı başarın Lazarillo’nun yaşamından dersler çıkarabilir ve türünün ilk örneği olarak dönemin İspanyol toplumuna ayna tutan bu klasik eserde farklı bir dünyaya tanık olabiliriz...


Tormesli Lazarıllo
Yazar: Kolektif
Çev: Arzu Aydonat,Ertuğrul Önalp
Can Yayınları
88 s. 

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.