Adnan Saygun’un Köroğlu Operası’nın ilk seslendiriliş öyküsü ve Maestro Niyazi Tagizade-(TAMAMI)


Hayati Asilyazıcı

Hayati Asilyazıcı

Okunma 04 Şubat 2012, 18:55

Yıl 1973. Uluslararası İstanbul Festivali’nin yapılacağı yıldı. Bilindiği gibi kapsamlı bir festivaldi. Müzik, caz, opera, bale, sinema, tiyatro dallarını içeriyordu. Bu festival birkaç yıl sürdükten sonra önce sinema ayrı yapılmaya başladı. Sonra tiyatroyu ayırdılar, sonra cazı. Bu üç dalı ayrı tarihlerde yapmaya başladılar. Şimdilerde yapıldığı gibi müzik başlı başına diğer dallardan ayrılmış oldu. Her biri, uluslararası nitelik kazandığı yılı başlangıç yılı olarak kabul etti. Sözgelimi Uluslararası İstanbul Müzik Festivali’nin, 2012’de 40. yılını gerçekleştireceği gibi.

Ahmet Adnan Saygun’un Köroğlu Operası adlı yapıtıyla İstanbul Müzik Festivali’nin açılışı yapılacaktı. Bunun için Doğu müziğini ve felsefesini yakından ve içinden bilen, dünyaca ünlü Azerbaycanlı Orkestra Şefi ve aynı zamanda besteci Niyazi Tagizade davet edildi. Festivalin sanat yönetmeni Aydın Gün’dü. Panayot Abacı, başlangıçta dış ilişkilere baktığı için Maestro Niyazi’nin davet edilme konularıyla ilgileniyordu. Yazışmalar ve telefon görüşmelerinden sonra Maestro Niyazi Azerbaycan’dan Kars demiryolu ile İstanbul’a geldi. Geldiği zaman onu karşılayanlar arasındaydım. Çünkü bu ünlü şefi 1962’den beri tanıyordum ve çok yakın diyaloğumuz vardı. İstanbul’a gelir gelmez İstanbul Devlet Opera Balesi’nin orkestrasında görevli olan viyola şefi Panayot Abacı, Köroğlu Operası’nı Maestro Niyazi’ye verdi. O gece Köroğlu partisyonunu incelediği zaman biraz şaşkınlıkla operanın sahnelenmesinin ve orkestrasyonunun ne kadar güç olduğunu anladı. Ertesi gün Panayot Abacı’ya “Allah’tan bul! Bu partisyonu bana, Bakü’ye gönderseydin Köroğlu Operası’nın sahnelemesi ve orkestrasyonunun düzenlenmesinin ne kadar sorunlu ve içinden çıkılmaz derecede karmaşık olduğunu göreceğim için bu operayı sahneye koymak için İstanbul’a gelmezdim” dedi. Üstelik Türk Beşleri ile ilgili Moskova’da orkestra yöneterek uzunçalara ilk kayıt yapan orkestra şefiydi Niyazi Takizade. Beşli’nin (A. Adnan Saygun, Necil Kazım Akses, Cemal Reşit Rey, Ulvi Cemal Erkin, Ferit Alnar) bestelerini yakından tanıyordu. Türk Beşleri’ni çok beğendiği için de Moskova’da biraz önce belirttiğim uzunçaları yapmıştı. Ayrıca A. Adnan Saygun’un orkestra yapıtlarını Şef Niyazi çok beğeniyordu. Maestro Niyazi, bana defalarca Adnan Saygun’un dünya çapında bir besteci olduğunu söylerdi. Aralarında yakın dostlukları da vardı. Bunun için Adnan Saygun’la bir telefon görüşmesi yaptı, sonra buluştular ve Köroğlu Operası hakkındaki görüşlerini ayrıntılı biçimde Saygun’a aktardı. Sahneye konulması için tek çözümü vardı. Köroğlu Operası’nın baştan sonuna kadar ‘redaksiyon’ edilmesi gerekiyordu. Saygun, Maestro’nun önerisini kabul etti. Maestro Niyazi, iki ay gibi sürede Köroğlu Operası’nın partisyonunu özgünlüğünü bozmadan yeni baştan düzenledi. Bu konularda Maestro çok deneyimliydi. Azerbaycan çoksesli müziğinin kurucusu ve yaratıcısı olan Üzeyir Hacıbekov’un amcasıydı. Onun da Köroğlu Operası adında bir bestesi (1933) vardı. Onun da 1960’lı yıllarda redaksiyonunu yapmıştı. Aynı operanın konularının ortak bir kesişme noktası vardı. Azerbaycan’ın da Köroğlu’su vardı, bizim Köroğlu’muz gibi.

Maestro’nun büyük çabaları ile Köroğlu Operası ile İstanbul Müzik Festivali’nin şimdiki Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu’nda görkemli bir açılış yapıldı. Bu, yapıtın aynı zamanda dünyadaki ilk gösterimiydi. Birkaç gösterimden sonra festival doğal olarak kendi programını sürdürdü. İstanbul Devlet Operası, Atatürk Kültür Merkezi yanmasaydı, operanın son biçimiyle burada gösterimini sürdürecekti. İDOB Orkestrası’nı doğal olarak Maestro Niyazi yönetecekti. Maestro Niyazi Tagizade Doğu ve Batı müziğinin ayrım ve bireşimlerini büyük ustalıkla başaran, olağanüstü bir şefti. Çaykovski’nin 4. ve 5. Senfonisi’nin redaksiyonunu yapan ve bunu Sovyet Rusya Müzik Akademileri’ne kabul ettirmiş yetkin bir müzik insanıydı. Onunla ilgili birçok anılarım var. Bu anılarımı zaman zaman yazarak Maestro Niyazi’yi yürekten anmak ve sevgi ve saygılarımı sunmak isterim.

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.